Algemene Beschouwingen 30 oktober 2025
“Over van onderaf geïnspireerd beleid”
Voorzitter,
Het is onacceptabel dat een groot deel van de Nederlandse bevolking tussen de verkiezingen geen stem heeft. Dat is de mening van David van Reybrouck, onze Denker der Nederlanden. Dit buitenspelstaan is schrijnend op landelijk niveau maar op lokaal niveau is het nog veel extremer. Bij ons in de gemeente is het niet alleen zo dat een groot deel van de inwoners geen stem heeft, maar dat op een groot aantal beleidsterreinen niemand iets te vertellen heeft. Niets over asielopvang en de vestiging van statushouders, niets over de plaatsing van mega-windturbines, niets over de Co2-maatregelen, niets over de wolf, de speeltoestellen bij de Gravenbol, de Wijkse moestuin, om maar een paar voorbeelden te noemen. En dit is heel zorgelijk en helemaal niet zo bedoeld door Thorbecke. Thorbecke maakte in 1848 een systeem waarin het lokale bestuur naast en zeker niet onder het landelijke en het provinciale bestuur stond. Niet ondergeschikt aan maar nevengeschikt, oftewel gelijkwaardig. Hij heeft erop toegezien dat een zeer lange Nederlandse traditie van decentraal bestuur die alles te maken heeft met onze strijd tegen het water, werd veiliggesteld. Maar dat was Toen.
De afgelopen decennia hebben wij in Nederland toegestaan dat onze democratie gewoon werd omgekieperd. Wat naast elkaar stond, kwam onder elkaar en daarmee werd onze lokale zeggenschap uitgehold. Top-down bestuur heet dat oftewel controle van bovenaf. Er is een perfecte machtspiramide ontstaan. De top-down controle begint bij de VN, wordt overgenomen in de EU, vervolgens ontvangt de Nederlandse regering de wetten uit Brussel, gooit die over de schutting naar de provincie en tenslotte landt het met een klap meedogenloos bij het uitvoeringskantoortje dat wij hier nog maar zijn, de gemeente. Kijk zeggen we dan tegen de inwoners, we gaan jullie wijk alvast van het aardgas afhalen want ZE hebben gezegd dat het in 2050 klaar moet zijn. Niet omdat jullie dat willen maar omdat ZIJ dat willen. En wij dat moeten.
Er is ook nog een andere ontwikkeling die de top-down controle versterkt en daarmee de machteloosheid van de gewone inwoner. En dat is de kloof tussen hoogopgeleiden en praktisch geschoolden. De hoogopgeleiden hebben het in Nederland voor het zeggen, ze hebben de gang ‘langs de instituties’ gemaakt, daar zal je nauwelijks nog een praktisch geschoolde tegen komen. De academisch geschoolden liggen boven en de praktisch geschoolden en de niet-geschoolden liggen onder. OpRecht! sprak met een voormalige wijkagent over de problematiek in buurten met veel andere culturen. Hij had er jaren van waardevolle ervaring mee. Hij was echter onlangs zijn baan kwijtgeraakt. Waarom? Omdat hij slechts een MBO-opleiding heeft. Wat is er nu zo erg aan die minachting voor praktisch geschoolden? Een Nederlandse cabaretière vertelt het zo: vraag een praktisch geschoolde hoe een banaan smaakt, dan neemt hij een hap en vertelt het je: zoet. Vraag het een hooggeschoolde, die leest eerst een aantal boeken, maakt een model en zegt dan hoe de banaan smaakt. Zonder hem ooit geproefd te hebben.
Als een ambtenaar beleid moet uitvoeren waarvan de gemiddelde inwoner zegt dat dat alleen een dronken aardbei zoiets onpraktisch kan verzinnen, kun je dat die individuele ambtenaar dan verwijten? Nee natuurlijk niet. Het is een systeem waarin ook mensen die anders willen muurvast zitten.
En dus moeten we het systeem niet accepteren maar proberen het te veranderen. Wat kunnen we doen? We kunnen ermee beginnen om iedere keer de vinger op de wond te leggen. Kijk hier in Cothen, Langbroek, Wijk bij Duurstede gebeurt het weer. Hier worden inwoners weer buiten spel gezet. We kunnen dan iedere mogelijkheid die wij hebben, benutten om luid en duidelijk te laten horen hoe onze inwoners het echt willen, aan de provincie, aan de landelijke overheid. En niet de positie innemen van een van u raadsleden die zei over de wolf, ach ja we kunnen er wel over praten, maar we gaan er helemaal niet over. Schapen van onze boeren worden doodgebeten en we gaan er niet over? Een wolf loopt langs woonwijken waar kinderen wonen en we gaan er niet over? Dat kan toch niet waar zijn? We hebben van Thorbecke toch een eigen decentraal bestuur gekregen? En soms werkt dat protest. Kijk maar naar bus 41, die blijft de binnenstad bedienen. Toen wij hier zeiden, nu is een grens bereikt.
Als je het ze vraagt dan willen mensen geen transportbeleid maar een bus, geen veiligheidsbeleid maar veiligheid, geen woningbeleid voor starters maar een volwassen kind dat verhuist naar een eigen woning, geen beleid maar een oplossing. En waarom komt de gemeente dan altijd direct met beleid en een heleboel regels op de proppen? Waarom gaan wethouders niet eerst naar inwoners en vragen hen wat ze willen? Neem de Zandweg, inwoners namen zelf het initiatief en zeiden wat ze wilden. Een ambtenaar verscheurde het plan van inwoners en schakelde een extern bureau in. Daarna pas mochten inwoners via participatiebijeenkomsten zeggen wat ze van het plan vonden. Weer gefopt.
Het is echt een heel simpele omdraaiing waar ook de provincie aan mee zou kunnen doen. Die bestuurders van de provincie kunnen zich tot de gemeentes richten en hen vragen, wat willen jullie eigenlijk? En pas dan beleid maken. Beleid dat niet van bovenaf maar dus van onderaf is geïnspireerd. Nu werken de beleidsplannen op provinciaal en landelijk niveau met modellen en dus met een schijnwerkelijkheid. De enige echte werkelijkheid is die in onze buurten, daar waar wij wonen. Als het daar werkt, dan is het goed beleid. Beleid voor de echte wereld waarin wij leven en waar wij weten dat bananen zoet smaken omdat wij dat zelf hebben ervaren.
Ik ben ervan overtuigd dat die echte werkelijkheid in onze stad en dorpen, in onze buurten ons als inwoners veel meer verbindt dan dat het ons scheidt. Laten wij dat in de lokale politiek altijd voor ogen houden.
Dank u, voorzitter.
